Onderzoek naar langetermijneffect verslavingszorg SolutionS

Op een nazomerse vrijdag stap ik het kantoor binnen van verslavingszorginstelling SolutionS in Amersfoort. Ik heb een afspraak met Michael de Munnik (directeur) en Babette Metselaar (manager compliance en kwaliteit). Graag wil ik hen een paar vragen stellen over hun pas gestarte effectiviteitsonderzoek onder ex-cliënten. Maar, is dit wel een kantoor? Ik twijfel of ik op de juiste vestiging ben. Toch mag ik plaatsnemen op een bank en wachten op mijn afspraak. Tegenover mij zit een dame die al gauw wordt aangesproken en bijgestaan door een hulpverlener. In de ruimte naast ons zie ik door de glazen wanden een groep mensen in een kringopstelling. Ik heb alleen zicht op hun benen, want het glas is deels mat. Ik besef: hier is een groepstherapiesessie gaande…

Het gevoel dat ik ervaar op die gang van locatie Mondriaanlaan is dat ik mij in het epicentrum bevind van waar het bij SolutionS allemaal om draait: verslavingszorg. En dat is precies wat directeur Michael de Munnik even later noemt als een motiverende factor in zijn werk. Hij vertelt: “Ik heb hiervoor in de thuiszorg gewerkt en daar zag ik nooit een cliënt. Ik zat op kantoor met een boekhouder, een HR-medewerker en als ik geluk had af en toe een verpleegkundige. Maar die zorg werd allemaal thuis geleverd achter de voordeur. Hier zit ik er gewoon tussen. Sommige cliënten zie ik meerdere keren voorbijkomen gedurende een traject. Het is dan zo mooi om het verschil te zien.”

“Ik wilde onze effectiviteit met feiten en cijfers onderbouwen, in plaats van op basis van buikgevoel”

Op zeven locaties in Nederland en een in België biedt SolutionS intensieve zorg aan verslaafden. Vooral ambulant, maar in Voorthuizen wordt ook klinische zorg aangeboden. Cliënten volgen daar een pittig programma van zeven uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds. De hele dag zijn zij bezig met therapie, mediteren, gezonde voeding en sport. Maar het aanbod gaat verder dan het herstel van de ziekte. In de behandelingen wordt ook de familie een grote rol toebedeeld. Daarnaast houdt het centrum zich steeds meer bezig met maatschappelijk herstel: waar komen cliënten qua huisvesting terecht en hoe komen ze aan een baan?

Effectiviteitsmetingen onder ex-cliënten
Sinds september 2018 is Michael de Munnik directeur van SolutionS. Babette Metselaar werkt er al veertien jaar. Zoals vaak wanneer er een frisse wind aan het roer komt, wilde De Munnik meteen aan de slag met een aantal verbeterpunten die op het verlanglijstje van SolutionS stonden. Een van de doelstellingen was dat hij inzicht wilde verkrijgen in het langdurige effect van het aanbod van SolutionS. De Munnik: “Ik wilde onze effectiviteit met feiten en cijfers onderbouwen, in plaats van op basis van buikgevoel. De ad hoc activiteiten die we tot dan toe vaak uitvoerden, wilde ik vertalen naar concepten waar we van alle kanten naar zouden kijken: wat zijn de risico’s, wat zijn de kansen, wat gaat het kosten en wat gaat het opleveren? Zo zouden we meer gefundeerd tot de actiestand over kunnen gaan. Via NETQ Monitoring doorlopend data verzamelen over herstel past daar dus goed in.” Metselaar voegt toe: “In 2014 was er al eens een onderzoek gedaan onder ex-cliënten. Maar dat was eenmalig en onder een beperkt aantal mensen. Nu kunnen wij zeggen dat we sinds september dit jaar gestructureerd iedereen die één, twee en drie jaar uit zorg is, een vragenlijst toesturen – mits ze daarvoor toestemming hebben gegeven natuurlijk.”

Criteria aan de voordeur
Niet elke verslaafde komt in aanmerking voor behandeling bij SolutionS. De Munnik: “Wanneer er naast de verslaving andere (psychiatrische) problematiek speelt, moeten we soms verder zoeken naar een andere instelling. We hebben een forse lijst van criteria aan de voordeur om in behandeling te mogen komen. Zo is de diagnose uitermate belangrijk. Een andere factor is motivatie. Ben je intrinsiek gemotiveerd om te komen, of zit je hier vanwege je werkgever die dreigt je baan op te zeggen of een partner die zegt te willen scheiden? Soms is het een combinatie ervan, maar uiteindelijk moeten mensen het zelf willen, anders houden ze het zware programma niet vol. Om die motivatie goed in beeld te krijgen, zetten we de BSI-vragenlijst in [Brief Symptom Inventory, red.]. Deze vullen potentiële cliënten in voordat ze op intake komen. De plaatsen die we aanbieden zijn hartstikke duur en schaars, dus die geven we graag aan mensen die zelf echt willen.”

“Als we één cliënt in herstel krijgen en houden, gaat het hele gezin er omheen ook minder zorgkosten maken”

Mensen die mogen deelnemen aan het programma hoeven tegenwoordig niet heel lang te wachten bij SolutionS. De Munnik: “We proberen een aantal bedden vrij te houden om snel te kunnen handelen als het noodzakelijk is. Mensen die kunnen wachten laten we even wachten, en mensen die snel hulp nodig hebben bieden we snel hulp. Als er morgen dertig mensen aanbellen, kunnen we die niet allemaal volgende week helpen. Maar voor de noodgevallen hebben we altijd plek.”

Terugval
Niet iedereen slaagt in één keer; een deel van de cliënten krijgt een terugval. De Munnik: “We zijn heel erg bereid om voor de tweede of derde keer te behandelen, mits die motivatie er maar is. Op een gegeven moment moet je die vraag stellen: wat heb je nou de voorgaande keren níet geleerd, wat je nu wél gaat leren als we je weer gaan behandelen? Je weet uiteindelijk nooit als iemand hier weg gaat, hoe het hem of haar zal vergaan. Van sommige mensen ben je overtuigd dat die het fantastisch gaan doen, en die vallen dan binnen een week terug. Aan anderen twijfel je, en die houden het jaren vol. Daarvoor zijn natuurlijk die meetings, die zelfhulpgroepen zo belangrijk. Mensen blijven zo in contact met lotgenoten en steunen elkaar om van dat spul af te blijven. Dit doen ze in de hoop dat na vijftien, twintig jaar de hersenen zich weer zodanig hebben aangepast dat ze weer net zo veel risico op verslaving lopen als jij en ik.”

Zorgverzekeraars overtuigen
Het grootste gedeelte van de behandelingen is echter wél succesvol – en als iemand na een eerder traject toch opnieuw in behandeling komt, ligt het slagingspercentage ook weer veel hoger. Intensieve nazorg is van groot belang in het proces naar blijvend herstel. Terugkomend op het effectiviteitsonderzoek dat SolutionS is opgestart onder ex-cliënten, geeft De Munnik nog een belangrijke reden voor het onderzoek: “Met de data willen we het gesprek aangaan met onze financiers, met name verzekeraars, die heel erg kijken naar kosten per cliënt, het aantal cliënten en het product daarvan: de omzet. Zij kijken weinig naar wat we besparen aan zorgkosten op lange termijn als we cliënten hier behandelen. Wat dit betreft hoop ik echt op een doorbraak, dat we kunnen laten zien dat de zorg zo goed is, dat verzekeraars bereid zijn om meer cliënten toe te laten.”

Metselaar voegt daaraan toe: “We willen ze overtuigen dat als we één cliënt in herstel hebben gekregen én gehouden, het hele gezin er omheen ook minder zorgkosten gaat maken, want dat is gewoon zo.”

De Munnik: “Wij willen graag meer mensen helpen, maar verzekeraars kijken vooral naar kosten en niet naar wat het oplevert. In het algemeen heerst er bovendien een stigma van: je kunt toch stoppen? Dat is toch een keuze? Ja, voor sommigen is het een keuze, maar anderen zijn zo afhankelijk geworden van een middel – dat brein is zo veranderd door jaren gebruik – dat ze niet anders kunnen. Dáár een lans voor breken, dat is wat we willen.”

 

Tekst: Carina van Selling | Fotografie: Pixabay en SolutionS-Center